लक्ष्मी लम्साल
बेइजिङ, ३० साउन
चीनले पहिलोपटक आयोजना गरेको औषधीजन्य सामग्री उद्योग एक्स्पो २०२६ मार्फत् नेपालले जडीबुटी क्षेत्रमा लगानी गर्नका लागि स्वागत गरेको छ । शुक्रबार चीनको युनान प्रान्तस्थित खुनमिङ सहरमा सुरु भएको त्रिदिवसीय एक्स्पोमा सहभागी भएका नेपाली अधिकारीहरुले नेपालमा जडीबुटी क्षेत्रमा लगानीका अथाह संभावना भएकाले त्यसबाट फाइदा लिन चिनियाँ लगानीकर्तालाई आग्रह गरेका हुन् ।
एक्स्पो उद्घाटनमा सहभागिता जनाएकी बेइजिङस्थित नेपाली राजदूतावासकी इकोनोमिक मिनिस्टर पार्वती अर्यालले नेपाली जडीबुटीमा चिनियाँ प्रविधिको महत्व दर्शाउँदै लगानी गर्ने सुअवसर भएको प्रस्तुती दिइन् । झण्डै हजारभन्दा बढी सरकारी अधिकारी, कूटनीतिज्ञ, अनुसन्धानकर्ता एवं जडीबुटी व्यवसायी र लगानीकर्ताको सहभागिता रहेको एक्स्पोको उद्घाटन सत्रमा नेपालले मात्रै प्रस्तुती राख्ने मौका पाएको थियो ।
चीनले दक्षिण एशियाको गेटवेको रुपमा विकास गरेको अन्तराष्ट्रिय प्रदर्शनी केन्द्रमा भएको तीन दिने मेलामा नेपालले जडीबुटी व्यवसायी महासंघले भाग लिएको छ । इकोनोमिक मिनिस्टर अर्यालका अनुसार जडीबुटी औषधि, न्यूट्रास्युटिकल्स, आरोग्य सम्वद्द वस्तुको उत्पादन, पोषण आहार, प्राकृतिक सौन्दर्य प्रसाधन र वनस्पतिजन्य स्वास्थ्य समाधानको विश्वव्यापी माग रहेकाले नेपालमा चिनियाँ प्रविधि, नवप्रवर्तन र लगानी बढाउन आग्रह गरेकी थिइन् ।
चीनको युनान प्रान्तस्तरीय कृषि विभागका महानिर्देशक ली यान, चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीका सहसचिव एवं उप गभर्नर वाङ्ग सियाङ्गआङ् सहित विभिन्न विभाग र अनुसन्धान केन्द्रका उच्च सरकारी अधिकारी सहभागी कार्यक्रममा चिनियाँ अधिकारीले चीनले जडीबुटी क्षेत्रमा गरेको प्रगति, युनान प्रदेशको सम्भावना र दक्षिण एशियाली देशहरुसँग चीनको साझेदारीको विषयमा मन्तव्य र प्रस्तुतीकरण दिएका थिए ।
नेपालको प्रस्तुतीकरणमा जनाइएअनुसार जडिबुटी नेपालको तुलनात्मक लाभ राखेको क्षेत्र हो भने चिनियाँ प्रविधि, नवप्रवर्तन तथा लगानीले रूपान्तरणकारी अवसरहरू सिर्जना गर्न सक्नेछ । विश्वव्यापी जडीबुटी औषधि बजार सन् २०२५ मा अमेरिकी डलर २५१.२४ अर्बबाट सन् २०३४ सम्ममा अमेरिकी डलर ५१५.९२ अर्बसम्म पुग्ने प्रक्षेपण गरिएको छ, जसको अनुमानित वार्षिक चक्रवृद्धि वृद्धिदर ८.३७ प्रतिशत रहेको छ । यो वृद्धिले जडीबुटी औषधीजन्य वस्तुहरू बलियो दीर्घकालीन बजार सम्भावनासहितको महत्त्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय व्यावसायिक क्षेत्रका रूपमा स्थापित हुँदै गएको देखाउँछ ।
नेपालको तराईदेखि मध्यपहाड हुँदै हिमाल क्षेत्रसम्मको भौगोलिक विविधताका कारण नेपालसँग जडीबुटी क्षेत्रमा बलियो प्राकृतिक आधार रहेको छ, जसले विभिन्न प्रकारका औषधीय तथा सुगन्धित बिरुवाहरूलाई सहयोग पुर्याएको अवस्था छ ।
तथ्याङ्क अनुसार नेपालमा ६,९७३ उच्च वनस्पति प्रजाति, करिब ७०० औषधीय बिरुवाका प्रजाति र परम्परागत रूपमा औषधिका रूपमा प्रयोग हुने करिब २५० प्रजाति रहेका छन् । यो क्षेत्रसँग करिब ३ लाख परिवारको जीविकोपार्जनसँग पनि जोडिएको छ, जसले जडीबुटी उद्योग विकासलाई आर्थिक र ग्रामीण विकास दुवैको अवसर वढाउने सम्भावना बोकेको छ ।
यसैबीच नेपालमा उच्च मूल्यका निर्यातयोग्य जडीबुटीजन्य वस्तुहरूमा यार्सागुम्बा, जटामसी, नेपाली कुटकी, सातुवा, ककोली, गनोडर्मा, गुच्छी च्याउ र औषधीय अर्किडलाई निर्यातयोग्य जडीबुटीको अग्रसूचीमा राखिएको छ । उच्च परिमाणमा व्यापारिक रूपमा प्रयोग हुने वस्तुहरूमा तेजपात, रीठा, टिमुर, चिराइतो, अमला, दालचिनी र सुगन्धवाल पर्दछन् । यी कच्चा पदार्थवाट औषधिजन्य ड्रग्स, क्याप्सुल र ट्याब्लेट, हर्बल एक्स्ट्र्याक्ट पाउडर, एसेन्सियल अइल, हर्बल चिया, कस्मेटिक्स तथा स्किनकेयर, फंक्शनल फुड र वेलनेस पेय पदार्थ उत्पादनका लागि चीनबाट प्रविधि हस्तान्तरण गर्ने उत्तम अवसर रहेको छ ।
धेरै औषधीय तथा सुगन्धित बिरुवाहरू अझै पनि कच्चा वा अर्धप्रशोधित रूपमा निर्यात हुने गरेकोले प्रयाप्त स्रोत आधार हुँदाहुँदै पनि नेपालले आफ्नो जडीबुटी स्रोतबाट सीमित मूल्यमात्र आर्जन गरिरहेको छ । नेपाल–चीनबीचको जडीबुटी व्यापारमा करिब ५४ प्रजाति रहेको बताइएको छ । यद्यपि चीनको क्वारेन्टाइन तथा भन्सार सन्दर्भ सूचीमा जम्मा १५ प्रजाति मात्र सूचीवद्ध रहेको जनाइएको छ ।
